28 sierpnia 1895 roku uruchomiono jeden z najwcześniejszych kompletnych systemów prądu przemiennego na świecie. Kluczowa była nie tylko elektrownia, lecz cały łańcuch aż do lamp Šibenika.
Rocznica dotyczy kompletnego systemu
28 sierpnia 1895 roku jednocześnie uruchomiono elektrownię wodną, przesył wysokiego napięcia, transformację i miejską dystrybucję. Właśnie ten zamknięty łańcuch nadaje systemowi Krka–Šibenik szczególne znaczenie historyczne.
Sam generator nie zelektryfikowałby miasta. Dopiero połączenie z latarniami ulicznymi i pierwszymi prywatnymi przyłączami stało się działającą siecią zasilania.
Jedenaście kilometrów od wodospadu do miasta
Elektrownia Krka, później nazwana Jaruga I, zasilała około jedenastokilometrową dwufazową linię prądu przemiennego do Šibenika. HEP podaje napięcie generatora 3000 woltów i częstotliwość 42 herców.
Wzdłuż trasy stało 360 słupów. W mieście napięcie transformowano do dystrybucji na 110 woltów.
216 punktów świetlnych pokazało praktyczną korzyść
Na początku system zasilał 216 publicznych punktów świetlnych i pojedyncze prywatne domy. W następnym roku dołączono teatr, później kolejne gospodarstwa i zakłady przemysłowe.
Elektryfikacja nie była więc pokazem na jeden wieczór. Krok po kroku stawała się częścią życia miasta i sprzedawaną usługą z systemem taryf.
Šupuk, Meichsner i przedsiębiorczy zakład
Za projektem stali burmistrz Ante Šupuk, jego syn Marko oraz inżynier Vjekoslav Meichsner. W 1892 roku Meichsner wystąpił o potrzebne zezwolenia i opracował plany elektrowni, linii oraz miejskiej dystrybucji.
W 1893 roku przyznano koncesję wodną, a w 1895 budowa trwała pełną parą. Projekt połączył ambicję samorządu, prywatną przedsiębiorczość i nową elektrotechnikę.
Niagara jest porównaniem, nie prostym podium
HEP umieszcza Krkę zaledwie kilka dni za słynną elektrownią przy wodospadzie Niagara. Takie porównania zależą jednak od tego, czy chodzi tylko o elektrownię, czy o pełną sieć wytwarzania, przesyłu i dystrybucji.
Rzetelne jest więc stwierdzenie: Krka–Šibenik był jednym z pierwszych kompletnych systemów prądu przemiennego na świecie i pierwszym tego rodzaju na ziemiach chorwackich.
Dlaczego pierwsza instalacja zniknęła
Jaruga I pracowała do 1914 roku. Podczas pierwszej wojny światowej instalację zdemontowano między innymi z powodu zapotrzebowania na miedź. Zasilanie przejęła większa Jaruga II, zbudowana już w 1905 roku.
Historyczne miejsce nie jest więc po prostu niezmienioną elektrownią-muzeum nadal pozostającą w ruchu. Oznacza początek, którego technikę później zastąpiono.
Co można dziś świętować – i czego nie potwierdzono
Dla HEP 28 sierpnia do dziś jest dniem przedsiębiorstwa. W 2026 roku minęło 131 lat od uruchomienia systemu.
Nie udało się zweryfikować konkretnego publicznego programu obchodów w Šibeniku na tę rocznicę. Historia jest wiarygodna; nie należy z niej tworzyć wymyślonego kalendarza wydarzeń.
Stan faktów
Źródła i data
Źródła potwierdzają fakty. Wskazówki planistyczne i rekomendacje są oceną redakcyjną Golden Beach.
- Prvi izmjenični elektroprivredni sustav u Hrvatskoj HE Krka–ŠibenikHrvatska elektroprivreda HEP · sprawdzono 30 sierpnia 2026historia projektu, uczestnicy, koncesja i data uruchomienia
- HEP Vjesnik 278Hrvatska elektroprivreda HEP · 2014, sprawdzono 30 sierpnia 2026generator, linia, napięcie, 216 punktów świetlnych i późniejsze przyłącza
- HEP Vjesnik 3/2020Hrvatska elektroprivreda HEP · 2020360 słupów, praca do 1914 roku i ujęcie w historii techniki
